"NI ESTAS TRAVIVANTAJ LA DISFALON DE KAPITALISMO..." KAJ LA DETRUON DE LA PLANEDO, KAJ ĜIA VIVANTULA LOĜANTARO... ĈIUJ SCIAS KE TIO NE POVAS PLI DAŬRIGI... KAJ INDIVIDUE NI NENION POVAS FARI, ĈAR REKTE ONI INVITAS NIN SPEKTI TIAN APOKALIPTAN MONDOFINON, PERE DE TELEVIDO KAJ PERSONA TELEFONILO KIEL LA PLEJ GRANDA SPEKTAKLO SPEKTENDA EN NIAJ VIVOJ. NE EBLAS AL NI REZISTI, NI JAM ESTAS KONDAMNITA"(Mia resumo el retopinioj + plus legebla artikolo de J.B. MALET)
1a aŭgusto 2019
La profetoj de la disfalego sturmas la librovendejojn
La mondofino ne okazos
Ĉu oni pli bone agas dorse kontraŭ la muro, kiam ne plu eblas eskapi, kiam ĉio baskulas ? Tiun tezon defendas kelkaj ekologiaj tendencoj : la homaro laŭ ili detruis sian medion ĝis tia grado, ke okazos nun tuja disfalo de la biosfero. Temas do laŭ ili pri neceso sin prepari materie kaj spirite por vivi en la posta mondo. Ĉu klera katastrofismo, aŭ obskurisma timego ?
KLIMATO-SENREGULIGO, senhalta elfosismo, senarbarigo, erozio de biodiverseco, multobligo de primediaj katastrofoj... Akumulado de tiuj faktoj, ĉiutage pli bone dokumentitaj de la scienculoj, emerĝigis en la publika debato gravan zorgon : pro la efiko de kelkaj homaj aktivaĵoj, baldaŭaj aŭ jam okazantaj malordigoj estas kondukantaj al la disfalo de la civilizo.
Kelkaj subtenantoj de tiu tezo konceptas la timon de apokalipso kiel katalizilon por ago ; aliaj konsideras la neagemon de la politika personaro, kaj pripensas la postkatastrofan periodon. « Le succès inattendu des théories de l’effondrement » (La neatendita sukceso de la teorioj pri disfalego) (Le Monde, 5-a de februaro 2019) ; « Effondrement, le début de la fin » (Disfalego, la komenco de la fino) (Libération, 8-a de novembro 2018) ; « Collapsologie : le pari de l’effondrement » (Kolapsologio, la veto pri disfalego), (France Culture, 16-a de marto 2019) ; « Yves Cochet : “L’humanité pourrait avoir disparu en 2050” » (Yves Cochet : “La homaro povus esti malaperinta en 2050” » (Le Parisien, 7-a de junio 2019) ; « Collapsologie : la fin du monde, une opportunité ? » (Kolapsologio : ĉu la fino de la mondo estas oportuneco ? » (Géo, 24-a de oktobro 2018).
En la amasinformiloj, la allogeco de la apokalipso estas tiom granda, ke France 2 disvidigis anticipaĵon de 2029 en sia dokumentfilmo « Fin du monde, et si c’était sérieux ? » (Fino de la mondo, ĉu povus esti serioze ?) (20-a de junio 2019). Sur la ekrano, francaj soldatoj organizas vicojn ĉe la lastaj akvopunktoj por trinkakvo, la elektro- kaj akvo-retoj estas neniigitaj, rabistoj vagadas kaj mortigas, klimataj rifuĝintoj multope aliras al Eŭropo.
« Mi ne volas, ke vi estu plenaj je espero, mi volas, ke vi timu. Mi volas, ke ĉiutage vi timu same kiel mi. Kaj mi volas ke vi agu », deklaris la sveda ekologia aktivulino Greta Thunberg, iniciatinto de la studentaj strikoj por la klimato, okaze de la 2019-jara eldono de la Monda Ekonomia Forumo en Davos. Manke estigi radikalan ŝanĝiĝon ĉe la ekonomiaj regantoj de la planedo, la temo de klimata kataklismo ja feliĉigas la librovendistojn. Somere de 2019, la bretoj de libroj legindaj sur la plaĝoj havas parfumon de Armagedono. Comment tout peut s’effondrer. Petit manuel de collapsologie à l’usage des générations présentes (Kiel ĉio povas disfali. Eta manlibro pri kolapsologio por la nunaj generacioj) (Pablo Servigne kaj Raphaël Stevens, Seuil, 2015) ; Pourquoi tout va s’effondrer (Kial ĉio disfalos) (Julien Wosnitza, Les Liens qui libèrent, 2018) ; Les Cinq Stades de l’effondrement (La kvin stadioj de la disfalo) (Dmitry Orlov, Le Retour aux sources, 2016) ; Survivre à l’anthropocène. Par-delà guerre civile et effondrement (Postvivi la antropocenon. Trans interna milito kaj disfalego) (Enzo Lesourt, Presses universitaires de France, 2018) ; Une autre fin du monde est possible. Vivre l’effondrement (et pas seulement y survivre) (Alia mondofino eblas. Travivi la disfalegon (kaj ne nur postvivi ĝin) (Pablo Servigne, Raphaël Stevens kaj Gauthier Chapelle, Seuil, 2018) ; L’Humanité en péril. Virons de bord, toute ! (La homaro estas en danĝero ; ni ŝanĝu la direkton, tute !) (Fred Vargas, Flammarion, 2019) ; Plutôt couler en beauté que flotter sans grâce. Réflexions sur l’effondrement (Pripensoj pri la disfalego) (Prefere sinki elegante ol flosi sen gracieco) (Corinne Morel Darleux, Libertalia, 2019) …
La ondego trafis eĉ la francan ĉefministron. « ĉi tiu demando zorgigas min multe pli ol vi povas imagi. ( … ) Se oni ne elektos la bonajn decidojn, tuta socio laŭlitere disfalos, malaperos », deklaris s-ro Edouard Philippe en julio 2018 dum parolinterŝanĝo kun s-ro Nicolas Hulot, tiama ministro pri ekologio kaj solidara transiro. Dum tiu konversacio rekte dissendita per Interreto, s-roj Philippe kaj Hulot tre favore komentis libron de la usonano Jared Diamond, kies sukceso estas planed-vasta : Effondrement (Disfalo) [1].
Jarmilismaj promesoj
HOMMEDIA aktivulo kaj geografiisto, Diamond asertas, ke pluraj malnovaj antikvaj civilizacioj forfalis sekve de la damaĝoj truditaj al ilia natura medio. Li invitas la nunajn ekologiajn elitojn fari la « raciajn » elektojn, tiujn de la medi-protektado kaj de la demografia kontrolo. Lia influo kreskas, eĉ kiam lia kongrueco estas pridubata : en 2009, grupo de fakuloj pri la civilizacioj, kiujn li elvokas, detruis la tezojn de Collapse [2]. Diamond erare enketas pri la malnovaj socioj anstataŭ pri la modernaj kapitalistaj socioj, rimarkigas liaj kritikantoj.
Preter la proksimumaĵoj de laŭmoda aŭtoro, la ŝlosilajn demandojn metitajn de la « kolapsologia » tendenco oni povus resumi tiel : ĉu kreskigi la timon de la disfalo estas bona maniero stimuli la loĝantarojn kaj iliajn gvidantojn por lukti kontraŭ la damaĝoj al la medio ? Ĉu temas pri esprimo de malŝato al la aktuala produktomaniero, kie politiko cedas sian lokon al jarmilismo-mistikeco ? Aŭ ĉu temas pri la pravigo imagita de intelektuloj senpaciencaj forlasi poluciitajn, kontrolitajn kaj tre multekostajn urbojn, por trovi verajn rilatojn kun la naturo kaj kun la aliaj en la legomĝardeneca nesto de novkamparaj komunumoj ? Se konsideri la larĝan spektron de la « katastrofismaj » tendencoj, la « disfalisma » diskurso estas iomete da ĉio tio.
La perspektivo de apokalipso invitas al agado, ili diras. Sed kiu agado ? « Se ni konservas la nunan kreskokvoton de la loĝantaro kaj de la industria produktado ĝis la venonta jarcento, tiam estos kompleta disfalo de nia civilizacio », skribis jam en 1974 René Dumont en A vous de choisir : l’écologie ou la mort, (Pauvert). Dum la 1970-aj jaroj, ekologiistoj en Francujo elprenis la temon « naturo » de la konservativaj kamparistoj defendantoj de tradicia katolikismo, por kunigi la sociajn kaj primediajn demandojn, tiel naskante politikan ekologion firme ankritan maldekstre. Kritikanto de multaj socialismaj landoj kaj de la uzo de la teknika progreso en la kapitalismaj socioj, Dumont aktivis por la Tria Mondo kaj alten tenis la standardon de politika moderneco. Kiam tiu agronomia inĝeniero uzis la katastrofisman tonon, li celis enkonduki en la debaton la kaŭzojn de la samtempaj malboniĝoj de la biosfero kaj ekzisto-kondiĉoj. Dumont eksplicite celis « la riĉulojn de la riĉaj landoj » kaj profunde kritikis kapitalismon. Li tiel konkludis L’utopie ou la mort (Utopio aŭ morto) (Seuil, 1973) : « La penso-societoj preparis la jaron 1789 : simila tasko atendas nin. »
Tiu politika ekologio, apogita al sciencaj esploroj, nutris senindulgan kritikon de la neplenumitaj promesoj de la moderneco, de sciencismo kaj de la liberalaj idealoj, sen tamen fali en kontraŭmodernecon, malraciecon kaj pseŭdosciencojn.
Liaj posteuloj transiris tiun limon.En kolapsologio, la intuicio,- nutrata per solidaj scioj -, estos ja plej grava », skribas Servigne kaj Stevens en Comment tout peut s’effondrer (Kiel ĉio povas disfali) (70 000 ekzempleroj venditaj). Temas por ili prepari sin por la disfalo, materie kaj spirite, aliĝante al la kampara, ŝparema kaj kontempla vivo de « malgrandaj ŝokrezistaj komunumoj », tiuj de la « transirantoj » kiuj jam praktikas, ekzemple, permakulturon. Postvivismo (survivalism en la angla), tiu individuisma kaj paranoja movado naskiĝinta en Usono dum la malvarma milito kaj invitanta ĉiujn alfronti la nuklean nokton en sia propra bunkro, travivas sian momenton de burĝiĝo [3] !
Estus malprave kompari ĉi tiun evoluon al la novkampara movado de la 1970-aj jaroj : ĝi pli similas al la kristana anarkiismo de la disĉiploj de Leo Tolstoj en la 19-a jarcento ol al la kontestadaj spertoj de la dua duono de la 20-a jarcento. « Spiriteco estas pli fundamenta kaj universala realo ol la religioj, skribas Servigne. Estas eĉ ĉefa fenomeno, kiu kondiĉigas la aperon de religioj, kaj kiu estas nemalhavebla en socio, eĉ kiam ne ekzistas religia sistemo. » Li aldonas : « Ekzistas nereligiaj spiritecoj, laikaj, aŭ eĉ ateismaj. » Bona difino de la kolapsologio, kiu proponas retrovi la longan tradicion de la utopia komunumismo, reformulante, por ĝin laikigi, la jarmilisman promeson de regenerado de la socio pere de la katastrofo. De la Diluvo ĝis la plagoj de Egiptujo, de la Apokalipso de la Nova Testamento ĝis la suratoj de la Korano anoncantaj tertremojn, dekroĉiĝon de la suno, ekiron de la montaroj kaj ekboladon de la maroj, la monoteismoj naskis, dum la du lastaj jarmiloj, « atendo »-komunumojn, kiuj gvatas la plagojn pro espero, ke ili kondukos al reviviĝo de la socio, aŭ al fina alfrontiĝo inter bono kaj malbono [4].
« Ĉu vere eblas aliri la mondofinon senreligie ? Ni opinias, ke ne », skribas Servigne, Stevens kaj Chapelle. Por la kolapsologoj, « la mito estas pli forta ol la faktoj » ; necesas « repacigi meditantojn kaj aktivulojn » kaj mobilizi la popolon, kvazaŭ en milito » (Servigne kaj Stevens). Ja tiusence Servigne lanĉis trimonatan magazinon temantan pri la fino de la mondo : Yggdrasil, disvendita en kioskoj kaj presita en 51 000 ekzempleroj sur recikligita papero venanta de Aŭstrujo. « Yggdrasil estas, laŭ la norda tradicio, la kosma arbo », klarigas ĝia eldonisto, s-ro Yvan Saint Jours, fondinto de la magazino Kaisen, proksima de Pierre Rabhi [5]. « Yggdrasil, estas la mondo-arbo, kiu ligas la ĉielon kaj la teron, la mortintojn kaj la vivantojn », aldonas Cervigne.
Laikaj jarmilistoj, la kolapsologiistoj finfine promesas feliĉan apokalipson : « Ni estos trairataj de ĉagreno kaj ĝojo : ĉagreno observi la disfalon de la vivantaĵoj, de niaj vivlokoj, de niaj estontecoj kaj de niaj ligitecoj ; ĝojo vidi (finfine !) la disfalon de la termo-industrio kaj de multaj aliaj toksaj aferoj, ĝojo povi inventi novajn mondojn, reveni al pli simpla vivo, retrovi memoron (kontraŭ amnezio) kaj sensojn (kontraŭ anestezo), plibonigi sian aŭtonomecon kaj potencon, kultivi belecon kaj aŭtentikecon kaj teksi verajn ligojn kun la retrovita sovaĝeco. Tute ne estas malkongrue travivi apokalipson kaj feliĉan kolapson [6]. »
Tio neniel certas, se oni konsideras la difinon de la disfalego donitan de la ekologiisto Yves Cochet, kiu skribis la postparolon de la libro de Servigne kaj Stevens : « Temas pri neretroirebla procezo, post kiu la bazaj bezonoj (akvo, nutraĵo, loĝado, vestado, energio, ktp...) ne plu estos provizataj al plimulto de la loĝantaro pere de leĝe enkadrigitaj servoj. » Estas precize tio, kion jam travivas cent milionoj da homoj. 821 milionoj da homoj sub-nutrataj, unu miliardo vivantaj en lad-urboj ; 2,1 miliardoj sen aliro al endomaj servoj pri trinkebla akvo, preskaŭ sama nombro uzas ĉiutage toksajn akvo-punktojn, 900 milionoj ne disponas pri necesejo.
Ĉu Antropoceno aŭ Kapitaloceno ?
APOKALIPSO havas sian revuon, kaj la klimat-senreguligo siajn profetojn. La juna Thunberg tenas sub minaco parton de la politikaj gvidantoj, maltrankvile timantaj fari komunik-eraron fronte al tiu « mesio » 2.0. « Mi estas nur mesaĝisto », asertas la sveda liceanino (Rejoignez-nous(Venu kun ni), Kero, 2019). Longa hararo, senmakula tuniko, kaj peace-and-love-medalo pendanta sur la brusto ; en Francujo, la astro-fizikisto Aurélien Barrau publikigis Le plus Grand Défi de l’histoire de l’humanité (La plej granda defio de la homara historio) (Michel Lafon, 2019), la libro reuzanta la titolon de alvoko kuniganta filmistojn, kantistojn, enscenigistojn, aktorojn, publikigita la 3-an de septembro 2018 ĉefpaĝe de Le Monde kun jena sub-titolo : « La alvoko de ducent famuloj por savi la planedon ». La scienculo avertas : « Ni travivas planed-vastan kataklismon. » Tial, « el strategia vidpunkto, necesus malpolitikigi la temon. Se oni asocias la klimaton al tre maldekstra vizio, oni nenion faros, ĉar la « granda vespero » estas atendata jam de jarcentoj, kaj ĝi ankoraŭ ne alvenis ! » (Le Point, 13-a de junio 2019).
Ĉu ili adresas petegojn al la potenculoj de la mondo en iliaj palacoj, aŭ ĉu ili retretas en spiritecajn komunumojn, la « disfalistoj » partoprenas en sama vizio pri la mondo, fiksitan al la abstrakta kontraŭeco inter du kategorioj, la naturo kaj la homaro, por dedukti ke ni estas vivantaj en la antropoceno – la epoko de la Tero-historio ekde kiu la homaj aktivaĵoj transformis negative la ekosistemon. « Mi estas tre maltrankvila pro la kapablo de tiu koncepto « antropoceno » plifortigi tiun malnovan burĝan farson, laŭ kiu la respondeco de la problemoj venantaj el kapitalismo estu atribuita al la tuta homaro », rimarkas Jason W. Moore, profesoro ĉe la universitato de Binghamton (Novjorko-ŝtato) kaj kunordiganto de la Reto de Esploro pri mondo-ekologio (World-Ecology Research Network) [7]. Al la nocio antropoceno li substituas tiun de « kapitaloceno » : la klimato-senreguligo venas de ekonomia reĝimo bazita sur la eltirado de krudmaterialoj kaj la alpropriĝo de nepagita energio, predado longtempe konsiderata kiel normala afero. Estas tiu strategio de senpaga uzo de nerehaveblaj resursoj, sur kiu baziĝas la senfina akumulado, kiu baldaŭ finiĝos, ne la homaro. « Ni estas travivantaj la disfalon de kapitalismo, li konsideras. Estas la plej optimisma pozicio, kiun ni povas elekti. Ni ne devas timi la disfalon. Ni devas akcepti ĝin. Ne estas disfalo de homoj aŭ de konstruaĵoj, sed de la povorilatoj, kiuj transformis la homojn kaj la naturon en objektojn laborigatajn senpage por la kapitalismo. »
Alia disfalo eblas.
Jean-Baptiste MALET
Ĵurnalisto, aŭtoro de L’Empire de l’or rouge. Enquête mondiale sur la tomate d’industrie (La Imperio de la ruĝa oro. Tutmonda enketo pri industria tomato), Fayard, Parizo, 2017.
[1] Jared Diamond, Effondrement. Comment les sociétés décident de leur disparition ou de leur survie, Gallimard, coll. « Folio essais », Parizo, 2006 (Originalo : Collapse : How Societies Choose to Fail or Succeed. New York : Penguin Books). Vd. Daniel Tanuro, « L’inquiétante pensée du mentor écologiste de M. Sarkozy », Le Monde diplomatique, decembro 2007.
[2] Patricia A. Mc Anany kaj Norman Yoffee, Questioning Collapse : Human Resilience, Ecological Vulnerability, and the Aftermath of Empire, Cambridge University Press, 2009.
[3] Pierre Charbonnier, « Splendeurs et misères de la collapsologie. Les impensés du survivalisme de gauche », Revue du crieur, n-ro 13, Parizo, junio 2019
[4] Henri Desroche, Dieux d’hommes. Dictionnaire des messianismes et des millénarismes du I-er siècle à nos jours, Berg International, Parizo, 2010.
[5] Vd. « Le système Pierre Rabhi », Le Monde diplomatique, aŭgusto 2018
[6] Pablo Servigne, Raphaël Stevens kaj Gauthier Chapelle, Une autre fin du monde est possible. Vivre l’effondrement (et pas seulement y survivre), Seuil, Parizo, 2018.
[7] Kamil Ahsan,« La nature du capital : un entretien avec Jason W. Moore », Période, 30-a de novembro 2015, http://revueperiode.net ; vd. ankaŭ Joseph Confavreux kaj Jade Lindgaard, « Jason W. Moore : “ Nous vivons l’effondrement du capitalisme” », Mediapart, 13-a de oktobro 2015, www.mediapart.fr |
|
